Archive for maatschappelijke trends

De toekomst van 3D printing

Een aantal jaren geleden had niemand er nog van gehoord nu is 3D printen gemeengoed geworden. Wallmarkt heeft hem, bibliotheken hebben hem en om met je tijd mee te gaan zou jij hem ook moeten hebben volgens 3dprinterkopentips. De meest bekende ontroerende verhalen gaan over protheses, de meest controversiële over wapens. Maar in de eindeloze stroom gaat het ook over  huizen (10 in een dag), vliegtuigen, auto’s (de strati van Local Motors in 44 uur), voedsel. Ja eigenlijk alles, behalve geld.

Mooi verhaal van Avi Reichental, de huidige CEO van 3D systems op TED. Voor hem is 3d printen de wereld van eindeloze mogelijkheden. En heel persoonlijk: “honoring the past while manufacturing the future”.

Maar we zijn al weer stappen verder. 4 D printen. Hierbij wordt een 3D printer gebruikt om zichzelf configurerend, programmeerbaar materiaal te produceren dat zichzelf intelligent arrangeert in wat je maar wil (self-assembly). Skylar Tibbits, een MIT onderzoeker heeft al diverse protypen ontwikkeld.

Is de deeleconomie een valse belofte?

Vorige week gaf ik een workshop (gratis) voor de social innovationweek en woensdag volgde ik er een (gratis) bij Soundful Ondernemen. Zondagavond keek ik naar “Gratis geld” VPRO tegenlicht. Eerder kreeg ik al de Intermediair (gratis) in mijn Inbox. Een interview met Klaas Mulder, de auteur van het pakkenproletariaat. Gisteren stond ik bij de Hema in een hele lang rij voor de kassa. Ik kon alleen maar denken: ‘Ja mensen zijn duur’. De Hema draait verlies, 16,4 miljoen in 2013. En dat lijkt dan nog weinig vergeleken met allerlei andere giganten. De Groene deze week opent confronterend: “De deeleconomie is een valse belofte”. Het plaatje erbij is zo mogelijk nog confronterender.


Wie het kapitalisme wil aanklagen, zo zegt auteur Casper Thomas in de Groene grijpt terug naar stereotypen uit de negentiende eeuw. Maar het is fuzzy geworden. De echt tomeloos rijken lijken soms onze nieuwe guru’s die ons lessen komen geven over liefde, verbinding en overvloed. De lessen van Bill Gates, Warren Buffett, Richard Branson (al helemaal onbegrijpelijk). En ja delen is het nieuwe hebben. Geen Hilton, maar Airbnb.  Casper Thomas concludeert dat de deeleconomie er in werkelijkheid voor zorgt dat wij allemaal ondernemer MOETEN worden, op zoek naar winst, verkoop en bang voor een slechte reputatie. “Er wordt inderdaad een nieuwe gemeenschap gecreëerd, maar wel een die van commerciële verhoudingen aan elkaar hangt. In plaats van mensen te vrijwaren van de markt trekt de deeleconomie zo veel mogelijk mensen en zo veel mogelijk onderdelen van het dagelijks leven de zone van het economisch denken in”. Mij brengt het aan het twijfelen. Er ontstaan veel mooie nieuwe initiatieven en net zo veel worden er gekaapt door grote bedrijven. En ja, natuurlijk komt het goed; is het al goed. Maar het is voor velen wel een lastige tijd. Zoeken naar een nieuwe balans en intussen proberen te overleven als zelfstandige ondernemer.


Nieuwzoet, Simek en de kosten-baten analyse

Sinds vorig jaar na een presentatie  van NieuwZoet, bij – toen nog- Polare, krijg ik iedere dag fantastische boekfragmenten (blind auditions) in mijn email. Na de eerste presentatie  van NieuwZoet  meldden zich binnen 48 uur de eerste duizend geïnteresseerden aan die toegang kregen tot de bètaversie. Onze feedback wordt gebruikt bij de voltooiing van het zoek-platform, die voor komende zomer gepland staat.

Presentatie nieuw zoet bij Polare

Ik kreeg gisteren een prachtig fragment van Martin Simek uit bloedsinaasappels te lezen:

“Het is in het voorgebergte van de Pyreneeën dat we een pezige oude boer op zijn akker zien ploeteren. Hij wroet druivenranken uit de grond die nog ouder zijn dan hijzelf. Een voor een steekt hij ze met een schoffel uit de rotsachtige bodem. Een beestachtig zware arbeid als je het goed wilt doen, zodat de druiven niet in wilde vorm oneindig terug blijven komen, legt hij ons uit. En hij wil het goed doen omdat hij op dit stuk grond nieuwe druiven gaat planten.

De oude man veegt het zweet van zijn gezicht, dat net zo diep gegroefd is als zijn akker. Of hij geen zoons heeft die hem een handje kunnen helpen, vraag ik. Had ik het maar niet gedaan. Zijn lieve glimlach maakt plaats voor weemoed. Eén zoon is in de oorlog gesneuveld, de andere kieperde met de tractor om, daar, een stukje verderop, en werd vermorzeld. Nee, de oude boer heeft niemand meer. Zelfs geen neven of nichten.

Ik begin liever maar weer over de wijngaard. Hoe lang gaat het duren voor de nieuwe druivenranken de oude in productie zullen evenaren? ‘Een jaar of zes,’ zegt de boer. Ik sla aan het rekenen. De man is tachtig, weten wij inmiddels, plus zes. Loont het? Is het de moeite waard?

Mijn kosten-batenanalyse is de oude man vreemd.

‘Toen ik een klein jongetje was,’ wijst hij, ‘was dit al een wijngaard. En nu is de tijd gekomen om hem te vernieuwen. Ik ben God dankbaar dat ik nog net de kracht heb om het te doen.’

Ik word rood van schaamte.”

Bloedsinaasappels

 

Kinderen centraal?

Copyright www.flickr.com/photos/castgen/7731448428/ CC

Je hoort  en ziet het overal, op de gevels, in beleidsplannen, in interviews: ‘het kind centraal’. Maar betekent dat ook dat  we in onze samenleving het kind centraal stellen? Meestal niet. We gaan steeds weer voorbij aan hoe kinderen ontdekken en leren. We labelen tot in het oneindige en vergeten daarbij dat heel veel buitengewone presteerders nu wellicht het label autistisch, dyslectisch of ADD/ADHD zouden krijgen. Er circuleren talloze lijstjes op internet en ik heb de links als voorbeeld genomen. Peter Paul Doodkorte schreef er onlangs indringend over in zijn blog ‘Het etiket van beerput op rozenwater’. Een heel mooi voorbeeld blijft natuurlijk ook de labeling van ADHD zoals geschetst in de beroemde talk van Ken robinson.

Een TED talk in 2006 lanceerde de ideeën van Sir Ken Robinson bij een groot publiek.  Hij sprak over creativiteit in scholen en vond bij een breed publiek gehoor. Tot nu toe werd de lezing meer dan 27 miljoen keer bekeken en de animatie ervan is misschien nog wel aangenamer. Robinson beargumenteert dat het moderne onderwijs een product is van de industrialisatie; het voorbereiden van kinderen en jongeren op een leven van arbeid in een fabriek/kantoor.  Maar zegt hij, als we innovatie en creativiteit zo belangrijk vinden waarom wordt het dan niet onderwezen?

Voor onderwijsinspiratoren verwijs ik naar de inspiratiepagina op mijn site.

A building for tenderness

Wat een mooie post van Alain de Botton  :Utopia series: cathedrals of the future

“Because life is generally so practical, unforgiving and harsh, we are liable to be stopped in our tracks by anything that is uninhibitedly and unapologetically not any of these things, such as the rose window of Strasbourg Cathedral or the ironwork on the front door of the medieval church of Eaton Bray, in rural Bedfordshire.

Strassburg_Rose_exteriorEaton Bray ironwork-1

Rose window, Strasbourg Cathedral, c. 1290 Thirteenth-century ironwork, Eaton Bray Church, Bedfordshire

What these two designs have in common is their willingness to go far beyond what is functionally necessary merely to light a hall or shut a door. They seem not to mind too much about being sensible or abstemious. They stand out by their charity, playfulness and kindness in a world preoccupied with gravity and practicality”.

Hij zet me weer aan het denken zoals hij steeds doet met ‘Het nieuws, een gebruiksaanwijzing’, ‘Art as therapy’, zijn school of life en talloze andere publicaties en initiatieven. En als we weer mooie gebouwen gaan maken en gebouwen mooi gaan maken en we doen dit niet automatisch genenereerd of 3D gePrint met een meditatie of gebed in iedere hamerslag dan…….

Bourg en Bresse Eglise de Brou

De correspondent en de vliegtuigcrash MH17

Op 18 maart 2013 mocht Rob Wijnberg, oud-hoofdredacteur van nrc.next, zijn plannen onthullen bij De Wereld Draait Door. Er meldden zich snel meer dan 15.000 leden; de benodigde 900.000 euro was binnen. Vanaf 30 september 2013 verschenen de eerste artikelen. Het werd een internationaal voorbeeld. De Amerikaanse hoogleraar journalistiek Jay Rosen noemde het „de interessantste journalistieke start-up van 2013”. De correspondent overtreft steeds opnieuw mijn verwachtingen o.a. omdat het relevante vragen en overwegingen zet bij de waan van de dag. Rutger Bregman en Rob Wijnberg beschrijven prachtig mijn vage ongemakkelijke gevoel bij de berichtgeving over de vliegtuigcrash.

Rutger Bregman’s conclusie in ‘Treuren om de doden die op ons lijken :”Dit is de rangorde: familie, vrienden, collega’s, kennissen, landgenoten, westerlingen en dan pas de wereldbewoners ver weg, wiens taal we niet spreken en wiens leven we niet begrijpen. Het is niet iets om je schuldig over te voelen. Het maakt ons tot mens. We zijn geen machines voor wie ieder leven evenveel waard is. We maken onderscheid, geven betekenis en hechten ons aan wie naast ons staat. Het enige wat we misschien nog moeten leren is dit: die vreemde, daar in het puin van Gaza, in de fabrieken van Bangladesh of in de martelkamers van ISIS, lijkt meer op ons dan we zouden denken. Als we de vreemdeling leren kennen, zou hij misschien wel onze vriend of vriendin, geliefde of echtgenoot kunnen worden. En we zijn nu al met hem verbonden: wat wij doen in de supermarkt of aan de Zuidas heeft directe gevolgen voor hem, daar ver weg. En vice versa. Als de aanslag op vlucht MH17 iets duidelijk maakt, dan is het dat hún strijd, de oorlog in Oekraïne, ook de onze is. Wie het kleine wil beschermen, zal de oogkleppen voor het grote moeten afdoen.”

Afbeelding uit de Correspondent

Rob Wijnberg’s essentie in ‘de ongemakkelijke nationalisering van een catastrofe‘:”Maar hoe begrijpelijk ook, toch voel ik me al dagen ongemakkelijk bij de nationalisering van deze catastrofe. Het is ongemak dat ik ook onmiddellijk voelde toen ik de Franse minister van Buitenlandse Zaken Laurent Fabius direct na de aanslag hoorde zeggen: ‘Er waren heel veel passagiers aan boord. Helaas ook Fransen.’ Het deed me denken aan Rorty’s filosofische meesterwerk Contingentie, ironie en solidariteit. De titel vat in drie woorden de hoofdvraag van het boek samen: als onze moraal afhangt van de toevalligheid en particulariteit van onze sociale verbanden (contingentie), en we zijn ons bewust van die toevalligheid en particulariteit (ironie), hoe kunnen we dan ooit streven naar rechtvaardigheid in de universele zin des woords (solidariteit)? Zijn antwoord: door onze verbeeldingskracht in te zetten om onze medemenselijkheid te vergroten.”

Leuk toch?

“Leuk”, de duim omhoog (“vind ik leuk”) is doorgedrongen tot bijna alles, ook tot de domeinen waar we in het verleden regelmatig ons best wilden doen om te begrijpen. Nee, ik sluit me niet aan bij de nostalgici die ons een collectief geheugenverlies kwalijk nemen omdat we ons, eerst voor de TV en nu ook voor het computerscherm, laven aan amusement. Ik heb wel George Steiner (1929 geboren) op het netvlies die tijdens de nexuslezing “Universitas” de kwaliteit van de huidige universiteiten “im Frage” stelde. Hij is wellicht te resoluut. Zeker heb ik moeite met de toenemende angst voor alles wat een beetje moeilijk is. Moeite met de korte termijn oplosmiddelen die elke belemmering (bijvoorbeeld gebrek aan kennis) als sneeuw voor de zon doen verdwijnen. Criticus –essayist Kees Fens, 2008 overleden, kon in 2004 het woordje “leuk” al niet meer horen (Vrij Nederland 2004 Ingrid Harms: “liever leuk dan lastig”).

Ik kan me soms ook ergeren over het gemak waarmee termen als (sociale)innovatie, cocreatie, samenleving 3.0, participatiesamenleving, doedemocratie, de klant, de burger, het kind centraal – worden gebruikt; alsof de oplossing in het gebruik van de termen alleen zit. En ja iedereen “doet het”, van Starbucks tot de gemeentes.

Heerlijk is het om tussen de talloze amusementsuitingen en retoriek te verdwalen bij Maria Popova’s brainpickings.failsafe brainpicker

Professor Brian Cox bijvoorbeeld die stelt dat zoveel mogelijk burgers een begrip van de wetenschappelijke methode moeten hebben om een goed functionerende democratie te kunnen hebben. Luisteren/kijken naar Lawrence Lessig (ook een prachtig voorbeeld van hoe je een presentatie met slides powerpoint slides ook kunt geven), Slavoj Zižek, de Elvis van de cultuurtheorie (RSA animate), de chicagosessies van Martha Nussbaum, Een lezing van Machiel Karskens over Waarheidspreken bij Michel Foucault of een artikel van de nog altijd provocerende Noam Chomsky te lezen of dichterbij “de affectieve burger”. Waar het om draait is dat de echte problemen “wicked problems” zijn waarvoor weinig eenvoudige oplossingen voorhanden zijn – we leven in een tijd waar het er om gaat “complexe” problemen ook als “complex” aan te duiden en als zodanig aan te gaan. Duidelijk vind ik nog altijd Ralp Stacey. Complexiteit is aan de orde wanneer er weinig zekerheid is en de zowel definitie als oplossingen ver van overeenstemming liggen. Als iets duidelijk werd deze week in de begrotingsdebatten- dan was het dat. Iemand noemde het debat een ruimtereis. Het duurt lang en en de bestemming is onbekend.

complexity stacey

 

 

 

Paradigmashift en de aardappelbeweging

De maand september begon goed. Op zondagavond was de laatste aflevering van VPRO’s zomergasten. Gast was Daan Roosegaarde. Een 34 jarige social designer, artiest, innovator die het absoluut niet interessant vond hoe je hem zou willen noemen. “Dingen maken om vrij te zijn. En dromen, durven te dromen” Hij nam ons mee op reis in de nieuwe wereld begeleid door een verwonderde bezoeker van de oude planeet. Een reis langs het witte fietsenplan ,de geheime megapolis van de mierenkolonie  tot de geodetische koepel van “Bucky” Buckminster Fuller, en van zoiets alledaags als de roltrap tot Markus Kayser en 3D-printen met woestijnzand.

Markus Kayser- Solar Sinter ProjectMaandagavond in VPRO’s tegenlicht werd het nieuwe Griekse elan in beeld gebracht. Met nieuwe vormen van zelforganisatie en een uitgebreid commentaar van de auteur van de “economie van goed en kwaad”, Tomáš Sedlácek.

Shift happens en 42-en

Beide uitzendingen lieten er geen twijfel over bestaan. De oude wereld is aan het crashen. Voor Daan Roosegaarde een vanzelfsprekendheid die eigenlijk geen uitleg behoefde; Sedlácek plaatste het in perspectief. Wat leidde tot de crisis? de economie! Welke oplossing wordt voorgesteld? De economie! Wat was de oorzaak van de crisis? Overconsumptie! Wat is de oplossing die wordt voorgesteld? Overconsumptie! Denk nog even terug aan de recente oproep van Rutte om vooral auto’s en huizen te kopen. Kijk maar eens goed naar Japan is de aanbeveling van Sedlácek. Dat kan niet meer groeien. En in plaats van te relaxen en te zeggen “heerlijk we hebben alles al” maakt de wereld (de economie) dit tot een probleem.

Sedlacek auteur van de economie van goed en kwaadSedlácek noemt de economie de “ unorchestrated orchestrator” die je nooit aan het stuur moet zetten. En dat doen we wel. We behandelen economie als een exact mathematisch waardevrij systeem. Maar het is niet waardevrij; het zijn “verhalen, mythes, sprookjes voor volwassenen”. Sedlácek  verduidelijkte dit door verwijzing naar het boek/film “The hitchhikers guide to the Galaxy”. Een computer (deep thought) moet het antwoord calculeren op de ultieme vraag van het leven en het universum en komt na een lange periode tot het antwoord 42. De economie, zo zegt hij is vol van “42-en”; cijfers zonder context waarbij het zachte deel naar de rafelranden wordt geduwd om het hard te laten lijken. Cijfers zonder context zijn betekenisloos. Hij gelooft in een onzichtbare hand, maar zeker niet die van de economie alleen. Ligt er teveel nadruk op economie dan komt er flowerpower; teveel nadruk op bureaucratie dan staat Kafka op; na de hippies komt er weer een nieuw no-nonsense in een complexe dynamiek van maatschappij, politiek, kunst en literatuur en ja, ook economie.

Delen is het nieuwe hebben

“Delen is het nieuwe hebben” werd er enthousiast getweet, Daan Roosegaarde citerend. Verwijzend naar het nieuwe fenomeen van de “sharing economy” (of the peer-to peer economy, P2P-consumer to consumer economy, share economy, the mesh of the collaborative economy). Economische en sociale systemen die de gedeelde toegang tot goederen, diensten, data en talenten mogelijk maken. Het manifesteert zich in marktplaatsen, crowdfunding, crowdsourcing, platforms voor innovatie en cocreatie. De wereld van de netwerken en open source (Benkler) de alternatieve benaderingen zoals de videohit van  Annie Leonard in 2007 The Story of Stuff  ,een 20 minuten durende documentaire-animatiefilm die kritiek uit op het hyperconsumentisme en een pleidooi houdt voor duurzaamheid. Nieuwe modellen voor de ontwikkeling van rijkdom en sociale waarde door Rachel Botsman and Roo Rogers in What’s Mine is Yours (2010), en  Lisa Gansky in The Mesh: Why the Future of Business is Sharing.

De waarde van creativiteit en de kunsten

Daan Roosegaarde bij zomergastenTegen het eind van zomergasten sneerde Daan Roosegaarde, die verder niet sneerde, nog even naar het overheidsbeleid. Hij wordt door de overheid naar voren gehaald als het voorbeeld van een innovatieve jonge ondernemer terwijl diezelfde overheid afbreekt wat het voor hem mogelijk maakte dat te worden. Sadleck haalt uit naar de eenzijdige boodschap “Ben egoïstisch ben efficiënt, ben rationeel. De tijd heeft creators, delers en  Artiesten nodig: don’t  be rational, don/t be efficiënt and egoistic.

Terug naar Griekenland

We zagen in de documentaire wat in de media de  aardappelrevolutie en aardappelbeweging  wordt genoemd. Een waaier van initiatieven die de tussenhandel uitschakelen ( geen tussenhandel is de nieuwe merknaam aan het worden); de strijd van behoud voor cultureel erfgoed, burgers die het privatiseren van water willen tegengaan door zelf eigenaar te worden. De voorstellingen waarbij je kunt betalen met goederen die vervolgens weer bij kindertehuizen worden afgeleverd. Naomi Klein, auteur van de shockdoctrine, wordt als heldin verwelkomd. “Nee”, zei een van de activisten, “we willen niet terug naar de tijd van geleend geld, we willen een echt nieuw begin”.

Van Meppel naar de Waag

Ik was vorige week in het drukkerijmuseum van Meppel en kreeg de sensatie van “maken”, “ontdekken”, “zien hoe de dingen werken”. Je voorstellen hoe er uitgeprobeerd is; de hersenen gekraakt hebben; er oplossingen voor problemen zijn gezocht. De geschiedenis voortstuwend naar de nieuwe tijd.  Eenzelfde sensatie -overviel mij bij het bezoek bij de Waag Society in Amsterdam. Het Fablab. De derde industrële revolutie (Chris Anderson), de makersplaatsen. In een fablab, afkorting van fabrication factory, kunnen mensen relatief eenvoudig en goedkoop dingen maken die ze nodig hebben. Hun ideeën transformeren, met de hulp van digitale printers en andere hulpmiddelen zoals snijmachines, in producten en prototypen. Sinds het concept werd ontwikkeld door hoogleraar Neil Gershenfeld van het fameuze Massachusetts Institute of Technology (MIT) heeft het zich razendsnel verspreid over de hele wereld.

Het ontwerpen voor de digitale printer gebeurt natuurlijk allemaal op de computer. Vandaar dat er tegenwoordig veel stemmen opgaan om coderen een plaats te geven in het onderwijs.Daar ligt de sleutel tot het verstaan van de nieuwe wereld en het terugnemen van “eigenaarschap”. http://waag.org/en/project/fablab-amsterdam