Archive for paradigmashift

Menselijkheid boven bureaucratie

Live gestreamd op 17 nov. 2014

Jos de Blok ontvangt de 2014 RSA Albert Medal voor zijn werk als oprichter van Buurtzorg, een transformationeel model voor ‘community health care’. Een van de meest interessante modellen voor anders organiseren dat op allerlei terreinen kan worden toegepast.

De meest aansprekende slides uit de presentatie van Jos de Blok:

Krijgerschap van de menselijke geest

Ze is 72 en nog steeds een van de invloedrijkste organisatie-, leiderschap- en managementdenkers ter wereld. Zo was ze pas nog te gast op de Nyenrode Business UniversiteitMargaret Wheatley is al langer een van mijn heldinnen door haar vernieuwende wijze van kijken naar organisaties, mensen en leiderschap. Lang voordat die vernieuwing het uithangbord, en vaak niet meer dan dat, zou worden van iedere zichzelf respecterende organisatie. Ze wilde verder kijken dan de Westerse mechanische blik op de wereld. Ze bestudeerde levende systemen en paste ze toe op organisaties en communities. Ze is een integraal multidisciplinair denkster en ze werd leerling van Pema Chödrön om in deze wereld te kunnen zijn en haar hart toe te staan steeds opnieuw te breken (interview 2012). Pas kreeg ik haar laatste boekje in handen: ‘Ver van huis; nieuwe moed in deze dwaze wereld‘.

Ik las het in een adem uit en het is nu waar ik naar grijp als mijn vertrouwen wankelt. Het boek is geboren uit haar klaarheid dat “hebzucht, eigenbelang en dwingelandij de levenskracht van deze planeet vernietigen”. Ver van huis; ver van verbinding met onszelf en met elkaar; ver van ecologisch evenwicht; een wereld die niemand heeft gewild. Dromen en hoop over het redden van de wereld is nog steeds verleidelijk maar gebaseerd op verkeerde aannames- bijvoorbeeld dat leiders geïnteresseerd zijn in ‘wat werkt’. “Zelfs in goede tijden worden pioniers en hun succesvolle vernieuwende projectenstelselmatig genegeerd, verloochend of weggehoond. En dat geldt eens te meer voor deze duistere tijd” (ver van huis, Wheatley). In plaats van ‘redders van de wereld’ te blijven nodigt ze ons uit tot een nieuw perspectief: ‘krijgers van de menselijke geest’. Zoals de Shambhala-krijgers uit het boeddhisme, slechts bewapend met compassie en inzicht. Alleen hiermee en op zoek naar zachtheid, fatsoen en verbinding met elkaar en met jezelf, houden we het vol – en deze levenshouding zal bijdragen aan het proces van continue emergentie en de wereld van binnenuit helen.Ik zou er bijna een manifest van willen maken. Eis de rol van krijger van de menselijke geest op door de moed te hebben de wereld in haar hardheid te accepteren; niet te vluchten én er iedere dag opnieuw voor te kiezen niet bij te dragen aan vernauwing, dwang en controle, angst en agressie. Zoals de Shambhala-krijgers uit het Tibetaanse boeddhisme gewapend met niets anders dan compassie en inzicht. Alleen hiermee en op zoek naar zachtheid, fatsoen en verbinding kunnen we volhouden en van binnenuit helen.

 

 

Het nieuwe organiseren en Gore

Voor wie zich in de wereld van het nieuwe organiseren beweegt zijn er voorbeelden genoeg te vinden.

  •  Op de site van Lenette Schuijt “Wat bezielt ons” actueel nieuws en voorbeelden over verandering en het nieuwe organiseren: wetenschap,zorg, bedrijfsleven, onderwijs, overheid en media.
  • Nieuworganiseren.nu is een online magazine over innovatieve vormen van organiseren. Het gaat over organisaties met een menselijke maat, waarin vakmensen en uitvoerders weer de boventoon voeren en waar ruimte is voor eigen initiatief. De initiatiefnemers van deze site menen dat de tijd rijp is voor deze nieuwe organisatievormen, omdat de hiërarchische, op het Taylorisme geschoeide organisaties tegen hun grenzen aan lopen
  •  DeLimes Organisaties sterker en mooier maken, in zowel non-profit als profit, is het doel. Grensoverstijgend organiseren markeert de aanpak en route.
  • Innovatief organiseren een platform voor slimmer werken en sociale innovatie.
  • Management Innovation eXchange: it’s time to reinvent management

Een van de meest intrigerende voorbeelden van nieuw organiseren is Gore. Gore, dat we allemaal kennen van de Gore-tex waterafstotende producten. Het is maar een klein deel van de multi-biljoen dollar gigant, met 8000 associates in 45 “plants” wereldwijd. Interessant is het interview van Gary Hamel met Teri Kelly, de gekozen CEO van Gore.

De organisatie is een netwerk of een “lattice” (rasterwerk), zoals Kelly (lees meer over Kelly) het noemt. Er zijn geen functieomschrijvingen. en klassieke afdelingen. Teri Kelly: “We have a lot of people in responsible positions in the organization, but the whole notion of a title puts you in a box, and worse, it puts you in a position where you can assume you have authority to command others in the organization. So we resist this“. Het bedrijf heeft een platte teamgerichte organisatiestructuur. Er  is geen klassiek organogram en er zijn vaste communicatielijnen. Iedereen communiceert rechtstreeks met elkaar. Teams worden organisch gevormd rondom een uitdaging. De autoriteit om projecten te starten krijg je op basis van je vaardigheid om respect en waardering van je collega’s te verwerven. De betrokkenen bij een project zijn ook degenen die er besluiten over nemen. Er zijn geen leidinggevenden. Leiders komen bovendrijven doordat ze een specifieke vaardigheid of expertise tonen waarmee bedrijfsdoelen gerealiseerd worden.

 

 

Buurtzorg en het leiderloze werken

Geen managers, geen functioneringsgesprekken, geen minutieuze opknipping van handelingen en toch of juist zorg zoals zorg bedoeld is.

buurtzorg nederland

Jos de Blok richtte in 2006 Buurtzorg Nederland op. Als verpleegkundige en later manager bij een thuiszorgorganisatie was hij de schaalvergroting, de groeiende bureaucratie en de nadruk op kostenbesparingen beu. Geïnspireerd door het oude kruiswerk (Groene Kruis-  Witte Kruis) wilde hij de professionals hun vak teruggeven met wijkgerichte, sobere organisaties zonder veel overheadkosten.  Zelfsturende teams  van maximaal tien tot twaalf verpleegkundigen en verzorgenden gaan aan de slag in een dorp of buurt. Het team regelt alles zelf: de werving van en de zorg  voor de cliënten, maar ook kantoor, roosters, het aannemen van nieuwe collega’s, contacten en overleg met ziekenhuis en huisarts. Het leiderloze werken doet denken aan Ricardo SemlerFinext en Valve.

ricardo semler

In 2012 won Buurtzorg Nederland voor de 2e keer op rij de prijs voor Beste werkgever van Nederland in de categorie voor organisaties met meer dan 1000 medewerkers. Dat jaar zijn de scores nog hoger dan vorig jaar. De algemene tevredenheid is gewaardeerd met een 9,0 en de betrokkenheid met een 9,7. Medewerkers geven aan dat door de zelfsturende teams zij hun vak (weer) kunnen uitoefenen en de cliënten de beste zorg bieden. Door de collegiale samenwerking met professionele collega’s worden de beste oplossingen bedacht. Er was veel scepsis maar Buurtzorg is in ijltempo een van de grootste en zeker de meest succesvolle thuiszorgorganisatie in Nederland geworden met 6300 thuiszorgers en 700 huishoudelijke hulpen en (50% van de wijkverpleegkundigen in het land). Ook financieel gaat het erg goed.  De winstmarge van 7,1 procent doet de resultaten van collega-organisaties als Sensire (omzet ruim 171 miljoen, winstmarge 0.3 procent) en Cordaan (omzet 323, winstmarge 0.8) verbleken. De vergelijking is overigens niet helemaal terecht omdat Sensire en Cordaan ook verpleeghuiszorg bieden.

Dat succes wordt na Zweden, Japan en belgië nu geïntroduceerd in de Verenigde staten.  In de VS is mede door Obamacare behoefte aan communitymodellen, zoals buurtzorg. De start van Buurtzorg USA is het gevolg van de nauwe banden met de School of Nursing van de University of Minnesota. Het eerste wijkteam is dan ook gestart in Stillwater, Minnesota. Inmiddels heeft zorgorganisatie en -verzekeraar Kaiser Permanente, met 9.1 miljoen cliënten, al interesse getoond in de Amerikaanse versie van het Buurtzorgconcept.

Daarnaast is de wijze waarop Buurtzorg werkt en declareert radicaal anders dan die van collega-organisaties. De Blok bedong voor al zijn verpleegdiensten een vast uurtarief bij de verzekeraars ( uitzondering VGZ dat tot op heden geen zaken doet met Buurtzorg), in tegenstelling tot de gedifferentieerde tarieven die andere thuiszorgorganisaties hanteren voor verschillende diensten. Hierdoor sturen die laatsten verschillende medewerkers naar dezelfde client voor verschillende klusjes – wat de omzet geen kwaad doet.

Accountant Ernst & Young becijferde in 2009 dat als de werkwijze van Buurtzorg uitgerold zou worden over de rest van de Nederlandse thuiszorgmarkt, dit de schatkist meer dan 2 miljard euro op jaarbasis zou besparen. In een onderzoek uit 2011 concludeerde Ernst&Young dat de kosten per cliënt bij De Blok’s zelfsturende zorgbedrijf 20 tot 30 procent lager zijn dan bij collega’s in de thuiszorg.

Was het aanvankelijk een soort speldenprik, de invloed van Buurtzorg Nederland lijkt te voldoen aan de marketingwetten. Het succes van een nieuweling wordt eerst genegeerd en vervolgens gebagatelliseerd. Zie bijvoorbeeld Max Havelaar-koffie of speciale bieren. Nu Buurtzorg wel erg hard blijft groeien en veel draagvlak weet te creëren, nemen grote organisaties nemen het model over en zeggen‘dat zij eigenlijk hetzelfde doen’. En zo wordt de speldenprik langzaam een olievlek.

Gratis innoveren

Op de radio vandaag veel aandacht voor de publieke omroep. Er wordt actie gevoerd voor het behoud van breedte en kwaliteit. Passie, betrokkenheid, voor iedereen hoor ik voorbijkomen. Ik ben ZZP’er- na jarenlang vanzelfsprekend betaald te zijn geweest uit publieke middelen. Als onderzoeker, ambtenaar en adviseur. Nu ben ik verbaasd hoeveel mensen gratis spelen, spreken, helpen, schrijven, apparatuur en ruimte beschikbaar stellen en hun passies delen. Zo was ik een paar dagen geleden bij de gratis  bijeenkomst van de social media club 013 (Tilburg dus) die al een aantal keren mooie bijeenkomsten organiseerde. Gastvrouw was Marlous Mutsaers van Polare Tilburg.

Juist een combinatie van een mooie reeks boekhandels en de Slegte. Overigens wel zoeken en ja- het lijkt wel een bibliotheek.

En ik was bij de European social innovation week Tilburg. Een hele week gericht op samen leven, slimmer werken, voor elkaar zorgen en samen leren.

Een open concept waar met gesloten beurzen werd gewerkt en deelname voor iedereen gratis was. Ook werkplaatsen, kennisseminars en businessseminars zijn gratis. Soms omdat men gesubsidieerd wordt om kennisdeling te organiseren, zoals de Verenigde hogescholen die een congres WMO werkplaatsen organiseren of omdat men hoopt dat wellicht een ander aanbod wordt afgenomen (betaald). Zoals de workshops van business compleet

The eye of the hurricane

In een vorige post verbaasde ik me over organisaties die in de dagelijkse praktijk opereren in de modus van “business as usual”.  Ze bevinden zich denk ik in “the eye of the hurricane”. Het is  het kalmste deel van de storm en het is er rustig, geharkt en zonnig. Maar het is verraderlijk, zoals live science rapporteert: “On land, the center of the eye is, by far, the calmest part of the storm, with skies mostly clear of clouds, wind and rain. Over the ocean, however, it’s possibly the most dangerous: inside, waves from all directions slam into each other, creating monster waves as tall as 130 feet (40 meters)“. Joris Luyendijk schreef een paar dagen geleden zijn zoveelste brilliante column in NRC “nog een keer proberen”. Dat zien we voor een deel ook binnen organisaties terug: de conflicten tussen oude en nieuwe gezichtspunten nemen toe. Ik kwam op de gedachte door Jan Rotmans. Hij noemt zichzelf een professor (transitiekunde) en progressor, een vooruitgangsfacilitator zeg maar. Bekend is zijn uitspraak: “We don’t live in an era of change but in a change of era”. Een systeemcrisis met meervoudige veranderingen op vrijwel alle levensterreinen. Het tijdperk van reflexieve modernisering. We voelen de storm echter alleen als we uit het oog stappen (In goed Cruijffiaans: je ziet het pas als je het doorhebt) en dat moeten we volgens hem zo snel mogelijk doen. Hij hield een inspirend betoog op TEDx Maastricht.

 

Paradigmashift en de aardappelbeweging

De maand september begon goed. Op zondagavond was de laatste aflevering van VPRO’s zomergasten. Gast was Daan Roosegaarde. Een 34 jarige social designer, artiest, innovator die het absoluut niet interessant vond hoe je hem zou willen noemen. “Dingen maken om vrij te zijn. En dromen, durven te dromen” Hij nam ons mee op reis in de nieuwe wereld begeleid door een verwonderde bezoeker van de oude planeet. Een reis langs het witte fietsenplan ,de geheime megapolis van de mierenkolonie  tot de geodetische koepel van “Bucky” Buckminster Fuller, en van zoiets alledaags als de roltrap tot Markus Kayser en 3D-printen met woestijnzand.

Markus Kayser- Solar Sinter ProjectMaandagavond in VPRO’s tegenlicht werd het nieuwe Griekse elan in beeld gebracht. Met nieuwe vormen van zelforganisatie en een uitgebreid commentaar van de auteur van de “economie van goed en kwaad”, Tomáš Sedlácek.

Shift happens en 42-en

Beide uitzendingen lieten er geen twijfel over bestaan. De oude wereld is aan het crashen. Voor Daan Roosegaarde een vanzelfsprekendheid die eigenlijk geen uitleg behoefde; Sedlácek plaatste het in perspectief. Wat leidde tot de crisis? de economie! Welke oplossing wordt voorgesteld? De economie! Wat was de oorzaak van de crisis? Overconsumptie! Wat is de oplossing die wordt voorgesteld? Overconsumptie! Denk nog even terug aan de recente oproep van Rutte om vooral auto’s en huizen te kopen. Kijk maar eens goed naar Japan is de aanbeveling van Sedlácek. Dat kan niet meer groeien. En in plaats van te relaxen en te zeggen “heerlijk we hebben alles al” maakt de wereld (de economie) dit tot een probleem.

Sedlacek auteur van de economie van goed en kwaadSedlácek noemt de economie de “ unorchestrated orchestrator” die je nooit aan het stuur moet zetten. En dat doen we wel. We behandelen economie als een exact mathematisch waardevrij systeem. Maar het is niet waardevrij; het zijn “verhalen, mythes, sprookjes voor volwassenen”. Sedlácek  verduidelijkte dit door verwijzing naar het boek/film “The hitchhikers guide to the Galaxy”. Een computer (deep thought) moet het antwoord calculeren op de ultieme vraag van het leven en het universum en komt na een lange periode tot het antwoord 42. De economie, zo zegt hij is vol van “42-en”; cijfers zonder context waarbij het zachte deel naar de rafelranden wordt geduwd om het hard te laten lijken. Cijfers zonder context zijn betekenisloos. Hij gelooft in een onzichtbare hand, maar zeker niet die van de economie alleen. Ligt er teveel nadruk op economie dan komt er flowerpower; teveel nadruk op bureaucratie dan staat Kafka op; na de hippies komt er weer een nieuw no-nonsense in een complexe dynamiek van maatschappij, politiek, kunst en literatuur en ja, ook economie.

Delen is het nieuwe hebben

“Delen is het nieuwe hebben” werd er enthousiast getweet, Daan Roosegaarde citerend. Verwijzend naar het nieuwe fenomeen van de “sharing economy” (of the peer-to peer economy, P2P-consumer to consumer economy, share economy, the mesh of the collaborative economy). Economische en sociale systemen die de gedeelde toegang tot goederen, diensten, data en talenten mogelijk maken. Het manifesteert zich in marktplaatsen, crowdfunding, crowdsourcing, platforms voor innovatie en cocreatie. De wereld van de netwerken en open source (Benkler) de alternatieve benaderingen zoals de videohit van  Annie Leonard in 2007 The Story of Stuff  ,een 20 minuten durende documentaire-animatiefilm die kritiek uit op het hyperconsumentisme en een pleidooi houdt voor duurzaamheid. Nieuwe modellen voor de ontwikkeling van rijkdom en sociale waarde door Rachel Botsman and Roo Rogers in What’s Mine is Yours (2010), en  Lisa Gansky in The Mesh: Why the Future of Business is Sharing.

De waarde van creativiteit en de kunsten

Daan Roosegaarde bij zomergastenTegen het eind van zomergasten sneerde Daan Roosegaarde, die verder niet sneerde, nog even naar het overheidsbeleid. Hij wordt door de overheid naar voren gehaald als het voorbeeld van een innovatieve jonge ondernemer terwijl diezelfde overheid afbreekt wat het voor hem mogelijk maakte dat te worden. Sadleck haalt uit naar de eenzijdige boodschap “Ben egoïstisch ben efficiënt, ben rationeel. De tijd heeft creators, delers en  Artiesten nodig: don’t  be rational, don/t be efficiënt and egoistic.

Terug naar Griekenland

We zagen in de documentaire wat in de media de  aardappelrevolutie en aardappelbeweging  wordt genoemd. Een waaier van initiatieven die de tussenhandel uitschakelen ( geen tussenhandel is de nieuwe merknaam aan het worden); de strijd van behoud voor cultureel erfgoed, burgers die het privatiseren van water willen tegengaan door zelf eigenaar te worden. De voorstellingen waarbij je kunt betalen met goederen die vervolgens weer bij kindertehuizen worden afgeleverd. Naomi Klein, auteur van de shockdoctrine, wordt als heldin verwelkomd. “Nee”, zei een van de activisten, “we willen niet terug naar de tijd van geleend geld, we willen een echt nieuw begin”.