Archive for complexiteit

Van beleid naar uitvoering

Wat is er veel tijd gestoken in de beleidsvoorbereiding van de drie decentralisaties (de 3 D’s). Transitieproof betekende vooral dat alles op papier in orde was. Op het eerste gezicht lijkt het niet zo moeilijk om meer aandacht voor de uitvoering te organiseren. We hebben geleerd dat beleid een cyclisch proces is dat verloopt in verschillende fasen die van elkaar te onderscheiden zijn, en elkaar in de tijd opvolgen (Teisman, 1995).

Schermafbeelding 2016-06-11 om 22.20.17Schermafbeelding 2016-06-11 om 22.18.49

 

Beleid begint met de beleidsvoorbereiding en probleemformulering, daarna vindt de besluitvorming plaats, vervolgens wordt het beleid uitgevoerd waarna door middel van evaluatie wordt vastgesteld of het aan zijn doelstellingen beantwoord heeft. Dan begint de beleidscyclus weer van voor af aan. Het is een overzichtelijk model dat ten grondslag ligt aan veel besluitvormingsprocessen binnen de overheid. De nieuwe tijd? We maken er gewoon 2.0 van (of voor de geavanceerde denker 3.0). We blijven hetzelfde doen maar zetten nu overal “door burgers” bij.

Heel veel tijd dus voor de beleidsvoorbereiding. Hoe van beleid uitvoering te maken en meer aandacht te hebben voor beleidsuitvoering lijkt eenvoudig maar is het niet. De consequenties van allerlei vernieuwingen (re)organisaties en bezuinigingen worden pas in de praktijk zichtbaar. De oude sturingsmodellen lijken niet meer zo bruikbaar.

In 2005 verscheen het boek Frontlijnsturing van Pieter Tops en Casper Hartman. De ‘frontlijn’ kan worden aangeduid als het gebied waar medewerkers “het echte werk” doen. Frontlijnsturing houdt in dat bestuurders en ambtelijk managers sturen via die medewerkers die direct in contact staat met de burger in omstandigheden die normaliter niet routinematig van karakter zijn en die een zekere spanning met zich meebrengen. De sturing staat daarmee haaks op de meer klassieke beleidsturing waarbij de uitvoering vanuit het beleid wordt aangestuurd. Eerst doelen formuleren door beleidsmedewerkers en daarna laten uitvoeren.

spaakmodel

ABC

Frontlijnsturing is een van de antwoorden op concrete, actuele, en onoverzichtelijke maatschappelijke vraagstukken. Alhoewel ik schreef er al in 2006 over. Prachtig beschreven door de werkplaats voor frontlijnsturing. “Vraagstukken waar we geen grip op lijken te krijgen. Niet te vangen door de aanpak van één organisatie, wegslippend in een ketenaanpak. Vaak in de rauwe werkelijkheid ….aan de onderkant van de samenleving. Het vraagstuk is bovendien steeds anders dan je denkt, sjablonen zetten je op het verkeerde been. Wat de overheid en maatschappelijke organisaties uiteindelijk willen bereiken is dat mensen weer het stuur van het leven in handen kunnen nemen. We hebben te accepteren dat dat bij sommigen nooit gaat lukken en dat er dus iets anders nodig is. Het gaat in de frontlijn over orde en wanorde. Overzicht en chaos liggen dicht bij elkaar. Wie hierin iets wil betekenen stapt in ongemak. Dit ongemak is voelbaar bij de ontvanger, bij de frontlijner zelf en bij de organisatie die verantwoordelijkheid neemt. Frontlijnsturing is een antwoord dat een een fundamenteel andere manier van sturen vraagt. Die manier van sturen moeten we nog leren”.

Krijgerschap van de menselijke geest

Ze is 72 en nog steeds een van de invloedrijkste organisatie-, leiderschap- en managementdenkers ter wereld. Zo was ze pas nog te gast op de Nyenrode Business UniversiteitMargaret Wheatley is al langer een van mijn heldinnen door haar vernieuwende wijze van kijken naar organisaties, mensen en leiderschap. Lang voordat die vernieuwing het uithangbord, en vaak niet meer dan dat, zou worden van iedere zichzelf respecterende organisatie. Ze wilde verder kijken dan de Westerse mechanische blik op de wereld. Ze bestudeerde levende systemen en paste ze toe op organisaties en communities. Ze is een integraal multidisciplinair denkster en ze werd leerling van Pema Chödrön om in deze wereld te kunnen zijn en haar hart toe te staan steeds opnieuw te breken (interview 2012). Pas kreeg ik haar laatste boekje in handen: ‘Ver van huis; nieuwe moed in deze dwaze wereld‘.

Ik las het in een adem uit en het is nu waar ik naar grijp als mijn vertrouwen wankelt. Het boek is geboren uit haar klaarheid dat “hebzucht, eigenbelang en dwingelandij de levenskracht van deze planeet vernietigen”. Ver van huis; ver van verbinding met onszelf en met elkaar; ver van ecologisch evenwicht; een wereld die niemand heeft gewild. Dromen en hoop over het redden van de wereld is nog steeds verleidelijk maar gebaseerd op verkeerde aannames- bijvoorbeeld dat leiders geïnteresseerd zijn in ‘wat werkt’. “Zelfs in goede tijden worden pioniers en hun succesvolle vernieuwende projectenstelselmatig genegeerd, verloochend of weggehoond. En dat geldt eens te meer voor deze duistere tijd” (ver van huis, Wheatley). In plaats van ‘redders van de wereld’ te blijven nodigt ze ons uit tot een nieuw perspectief: ‘krijgers van de menselijke geest’. Zoals de Shambhala-krijgers uit het boeddhisme, slechts bewapend met compassie en inzicht. Alleen hiermee en op zoek naar zachtheid, fatsoen en verbinding met elkaar en met jezelf, houden we het vol – en deze levenshouding zal bijdragen aan het proces van continue emergentie en de wereld van binnenuit helen.Ik zou er bijna een manifest van willen maken. Eis de rol van krijger van de menselijke geest op door de moed te hebben de wereld in haar hardheid te accepteren; niet te vluchten én er iedere dag opnieuw voor te kiezen niet bij te dragen aan vernauwing, dwang en controle, angst en agressie. Zoals de Shambhala-krijgers uit het Tibetaanse boeddhisme gewapend met niets anders dan compassie en inzicht. Alleen hiermee en op zoek naar zachtheid, fatsoen en verbinding kunnen we volhouden en van binnenuit helen.

 

 

Leuk toch?

“Leuk”, de duim omhoog (“vind ik leuk”) is doorgedrongen tot bijna alles, ook tot de domeinen waar we in het verleden regelmatig ons best wilden doen om te begrijpen. Nee, ik sluit me niet aan bij de nostalgici die ons een collectief geheugenverlies kwalijk nemen omdat we ons, eerst voor de TV en nu ook voor het computerscherm, laven aan amusement. Ik heb wel George Steiner (1929 geboren) op het netvlies die tijdens de nexuslezing “Universitas” de kwaliteit van de huidige universiteiten “im Frage” stelde. Hij is wellicht te resoluut. Zeker heb ik moeite met de toenemende angst voor alles wat een beetje moeilijk is. Moeite met de korte termijn oplosmiddelen die elke belemmering (bijvoorbeeld gebrek aan kennis) als sneeuw voor de zon doen verdwijnen. Criticus –essayist Kees Fens, 2008 overleden, kon in 2004 het woordje “leuk” al niet meer horen (Vrij Nederland 2004 Ingrid Harms: “liever leuk dan lastig”).

Ik kan me soms ook ergeren over het gemak waarmee termen als (sociale)innovatie, cocreatie, samenleving 3.0, participatiesamenleving, doedemocratie, de klant, de burger, het kind centraal – worden gebruikt; alsof de oplossing in het gebruik van de termen alleen zit. En ja iedereen “doet het”, van Starbucks tot de gemeentes.

Heerlijk is het om tussen de talloze amusementsuitingen en retoriek te verdwalen bij Maria Popova’s brainpickings.failsafe brainpicker

Professor Brian Cox bijvoorbeeld die stelt dat zoveel mogelijk burgers een begrip van de wetenschappelijke methode moeten hebben om een goed functionerende democratie te kunnen hebben. Luisteren/kijken naar Lawrence Lessig (ook een prachtig voorbeeld van hoe je een presentatie met slides powerpoint slides ook kunt geven), Slavoj Zižek, de Elvis van de cultuurtheorie (RSA animate), de chicagosessies van Martha Nussbaum, Een lezing van Machiel Karskens over Waarheidspreken bij Michel Foucault of een artikel van de nog altijd provocerende Noam Chomsky te lezen of dichterbij “de affectieve burger”. Waar het om draait is dat de echte problemen “wicked problems” zijn waarvoor weinig eenvoudige oplossingen voorhanden zijn – we leven in een tijd waar het er om gaat “complexe” problemen ook als “complex” aan te duiden en als zodanig aan te gaan. Duidelijk vind ik nog altijd Ralp Stacey. Complexiteit is aan de orde wanneer er weinig zekerheid is en de zowel definitie als oplossingen ver van overeenstemming liggen. Als iets duidelijk werd deze week in de begrotingsdebatten- dan was het dat. Iemand noemde het debat een ruimtereis. Het duurt lang en en de bestemming is onbekend.

complexity stacey