Archive for economie van de toekomst

Is de deeleconomie een valse belofte?

Vorige week gaf ik een workshop (gratis) voor de social innovationweek en woensdag volgde ik er een (gratis) bij Soundful Ondernemen. Zondagavond keek ik naar “Gratis geld” VPRO tegenlicht. Eerder kreeg ik al de Intermediair (gratis) in mijn Inbox. Een interview met Klaas Mulder, de auteur van het pakkenproletariaat. Gisteren stond ik bij de Hema in een hele lang rij voor de kassa. Ik kon alleen maar denken: ‘Ja mensen zijn duur’. De Hema draait verlies, 16,4 miljoen in 2013. En dat lijkt dan nog weinig vergeleken met allerlei andere giganten. De Groene deze week opent confronterend: “De deeleconomie is een valse belofte”. Het plaatje erbij is zo mogelijk nog confronterender.


Wie het kapitalisme wil aanklagen, zo zegt auteur Casper Thomas in de Groene grijpt terug naar stereotypen uit de negentiende eeuw. Maar het is fuzzy geworden. De echt tomeloos rijken lijken soms onze nieuwe guru’s die ons lessen komen geven over liefde, verbinding en overvloed. De lessen van Bill Gates, Warren Buffett, Richard Branson (al helemaal onbegrijpelijk). En ja delen is het nieuwe hebben. Geen Hilton, maar Airbnb.  Casper Thomas concludeert dat de deeleconomie er in werkelijkheid voor zorgt dat wij allemaal ondernemer MOETEN worden, op zoek naar winst, verkoop en bang voor een slechte reputatie. “Er wordt inderdaad een nieuwe gemeenschap gecreëerd, maar wel een die van commerciële verhoudingen aan elkaar hangt. In plaats van mensen te vrijwaren van de markt trekt de deeleconomie zo veel mogelijk mensen en zo veel mogelijk onderdelen van het dagelijks leven de zone van het economisch denken in”. Mij brengt het aan het twijfelen. Er ontstaan veel mooie nieuwe initiatieven en net zo veel worden er gekaapt door grote bedrijven. En ja, natuurlijk komt het goed; is het al goed. Maar het is voor velen wel een lastige tijd. Zoeken naar een nieuwe balans en intussen proberen te overleven als zelfstandige ondernemer.


De oorspronkelijke zonde van internet

Hendrik Goltzius' "The Fall of Man" (1616) (Wikimedia Commons)Hendrik Goltzius’ “The Fall of Man” (1616) (Wikimedia Commons)

Gisteren verscheen er een mooi artikel  van Ethan Zuckerman in the atlantic:’The Internet’s original sin’. Waar ging het zo mis met dat beloftevolle vrije internet? Toen adverteren (en de daarbij horende onvermijdelijke surveillance) het enige businessmodel van internet werd en bleef. Sinds Zuckerman Maciej Cegłowski’s speech hoorde op de ‘Beyond Tellerrand web design conference’ is hij ervan overtuigd: Adverteren is ‘internet’s original sin’. Het heeft geleid tot wat Al Gore een ‘stalkereconomie’ noemde. We worden agressiever als ooit gevolgd en het ‘do not track me’ betekent niet meer als ‘track me in secret’. De speech van Maciej heeft een mooi beeld:

Amazon, Lanier en het einde van de boekenbusiness?

Erik Boekesteijn  startte op linked-in een interessante discussie naar aanleiding van “Amazon isn’t killing writing, the market is”, een post  van Danny Chrichton op TechCrunch. Amazon lijkt eindelijk haar doel te gaan bereiken: de complete ontbinding van de traditionele boekbusiness door de introductie van een verticaal geïntegreerd publicatieplatform. Voor 9,99 dollar per maand krijgt de lezer onbeperkt toegang tot de Kindle bibliotheek. Het idee van een “Netflix voor boeken” bestaat al langer (Oyster, Scribd). Maar alleen Amazon  (65% van de ebook sales) heeft de schaal om van dit plan de industriestandaard te maken.

Goed toch? Dat hebben we toch al eerder gezien met muziek en musici?  Jazeker. Alleen de inkomsten van zélfs de topartiesten uit streaming services blijven sterk achter bij de inkomsten uit concerten. De plottwist voor boeken is echter dat schrijvers bijna geen alternatieve inkomstenbronnen hebben. Bijna al het werk (boekpresentaties, interviews, artikelen) is gratis of onderbetaald. Het wordt gedaan in dienst van de feitelijke verkoop van het boek of ebook. Het enige alternatieve businessmodel dat we tegenkomen in deze wereld is de publicatie van boeken en whitepapers als acquisitiestrategie voor bijvoorbeeld consultants.

De ‘gelovers’ in het vrije betere internettijdperk betogen dat de markt het schrijven niet kan doden. Iedereen is namelijk schrijver, fotograaf, designer, artiest aan het worden en de kwaliteit van de producten wordt volgens sommigen almaar beter. Prachtig maar er is een probleem. Het probleem wordt beschreven door schrijvers over ‘jobless growth’ en mensen zoals Thomas Piketty die beschrijft hoe de ongelijkheid steeds verder toeneemt en zonder ingrijpen leidt tot extreme ongelijkheid. Meer specifiek wordt het probleem (en de oplossingsrichting) beschreven door Jarnon Lanier in “who owns the future”. De mooie droom van het internettijdperk waar informatie vrij is en mensen het beter krijgen werkt niet.

De hele middenklasse wordt weggevaagd en alleen de giganten verdienen letterlijk gigantisch aan informatie. Het wordt volgens Lanier hoog tijd om te gaan experimenteren met het betalen voor informatie  aan de producenten ervan en het dogma van het mooie vrije internet dat goed is voor iedereen los te laten.

Gratis innoveren

Op de radio vandaag veel aandacht voor de publieke omroep. Er wordt actie gevoerd voor het behoud van breedte en kwaliteit. Passie, betrokkenheid, voor iedereen hoor ik voorbijkomen. Ik ben ZZP’er- na jarenlang vanzelfsprekend betaald te zijn geweest uit publieke middelen. Als onderzoeker, ambtenaar en adviseur. Nu ben ik verbaasd hoeveel mensen gratis spelen, spreken, helpen, schrijven, apparatuur en ruimte beschikbaar stellen en hun passies delen. Zo was ik een paar dagen geleden bij de gratis  bijeenkomst van de social media club 013 (Tilburg dus) die al een aantal keren mooie bijeenkomsten organiseerde. Gastvrouw was Marlous Mutsaers van Polare Tilburg.

Juist een combinatie van een mooie reeks boekhandels en de Slegte. Overigens wel zoeken en ja- het lijkt wel een bibliotheek.

En ik was bij de European social innovation week Tilburg. Een hele week gericht op samen leven, slimmer werken, voor elkaar zorgen en samen leren.

Een open concept waar met gesloten beurzen werd gewerkt en deelname voor iedereen gratis was. Ook werkplaatsen, kennisseminars en businessseminars zijn gratis. Soms omdat men gesubsidieerd wordt om kennisdeling te organiseren, zoals de Verenigde hogescholen die een congres WMO werkplaatsen organiseren of omdat men hoopt dat wellicht een ander aanbod wordt afgenomen (betaald). Zoals de workshops van business compleet

Paradigmashift en de aardappelbeweging

De maand september begon goed. Op zondagavond was de laatste aflevering van VPRO’s zomergasten. Gast was Daan Roosegaarde. Een 34 jarige social designer, artiest, innovator die het absoluut niet interessant vond hoe je hem zou willen noemen. “Dingen maken om vrij te zijn. En dromen, durven te dromen” Hij nam ons mee op reis in de nieuwe wereld begeleid door een verwonderde bezoeker van de oude planeet. Een reis langs het witte fietsenplan ,de geheime megapolis van de mierenkolonie  tot de geodetische koepel van “Bucky” Buckminster Fuller, en van zoiets alledaags als de roltrap tot Markus Kayser en 3D-printen met woestijnzand.

Markus Kayser- Solar Sinter ProjectMaandagavond in VPRO’s tegenlicht werd het nieuwe Griekse elan in beeld gebracht. Met nieuwe vormen van zelforganisatie en een uitgebreid commentaar van de auteur van de “economie van goed en kwaad”, Tomáš Sedlácek.

Shift happens en 42-en

Beide uitzendingen lieten er geen twijfel over bestaan. De oude wereld is aan het crashen. Voor Daan Roosegaarde een vanzelfsprekendheid die eigenlijk geen uitleg behoefde; Sedlácek plaatste het in perspectief. Wat leidde tot de crisis? de economie! Welke oplossing wordt voorgesteld? De economie! Wat was de oorzaak van de crisis? Overconsumptie! Wat is de oplossing die wordt voorgesteld? Overconsumptie! Denk nog even terug aan de recente oproep van Rutte om vooral auto’s en huizen te kopen. Kijk maar eens goed naar Japan is de aanbeveling van Sedlácek. Dat kan niet meer groeien. En in plaats van te relaxen en te zeggen “heerlijk we hebben alles al” maakt de wereld (de economie) dit tot een probleem.

Sedlacek auteur van de economie van goed en kwaadSedlácek noemt de economie de “ unorchestrated orchestrator” die je nooit aan het stuur moet zetten. En dat doen we wel. We behandelen economie als een exact mathematisch waardevrij systeem. Maar het is niet waardevrij; het zijn “verhalen, mythes, sprookjes voor volwassenen”. Sedlácek  verduidelijkte dit door verwijzing naar het boek/film “The hitchhikers guide to the Galaxy”. Een computer (deep thought) moet het antwoord calculeren op de ultieme vraag van het leven en het universum en komt na een lange periode tot het antwoord 42. De economie, zo zegt hij is vol van “42-en”; cijfers zonder context waarbij het zachte deel naar de rafelranden wordt geduwd om het hard te laten lijken. Cijfers zonder context zijn betekenisloos. Hij gelooft in een onzichtbare hand, maar zeker niet die van de economie alleen. Ligt er teveel nadruk op economie dan komt er flowerpower; teveel nadruk op bureaucratie dan staat Kafka op; na de hippies komt er weer een nieuw no-nonsense in een complexe dynamiek van maatschappij, politiek, kunst en literatuur en ja, ook economie.

Delen is het nieuwe hebben

“Delen is het nieuwe hebben” werd er enthousiast getweet, Daan Roosegaarde citerend. Verwijzend naar het nieuwe fenomeen van de “sharing economy” (of the peer-to peer economy, P2P-consumer to consumer economy, share economy, the mesh of the collaborative economy). Economische en sociale systemen die de gedeelde toegang tot goederen, diensten, data en talenten mogelijk maken. Het manifesteert zich in marktplaatsen, crowdfunding, crowdsourcing, platforms voor innovatie en cocreatie. De wereld van de netwerken en open source (Benkler) de alternatieve benaderingen zoals de videohit van  Annie Leonard in 2007 The Story of Stuff  ,een 20 minuten durende documentaire-animatiefilm die kritiek uit op het hyperconsumentisme en een pleidooi houdt voor duurzaamheid. Nieuwe modellen voor de ontwikkeling van rijkdom en sociale waarde door Rachel Botsman and Roo Rogers in What’s Mine is Yours (2010), en  Lisa Gansky in The Mesh: Why the Future of Business is Sharing.

De waarde van creativiteit en de kunsten

Daan Roosegaarde bij zomergastenTegen het eind van zomergasten sneerde Daan Roosegaarde, die verder niet sneerde, nog even naar het overheidsbeleid. Hij wordt door de overheid naar voren gehaald als het voorbeeld van een innovatieve jonge ondernemer terwijl diezelfde overheid afbreekt wat het voor hem mogelijk maakte dat te worden. Sadleck haalt uit naar de eenzijdige boodschap “Ben egoïstisch ben efficiënt, ben rationeel. De tijd heeft creators, delers en  Artiesten nodig: don’t  be rational, don/t be efficiënt and egoistic.

Terug naar Griekenland

We zagen in de documentaire wat in de media de  aardappelrevolutie en aardappelbeweging  wordt genoemd. Een waaier van initiatieven die de tussenhandel uitschakelen ( geen tussenhandel is de nieuwe merknaam aan het worden); de strijd van behoud voor cultureel erfgoed, burgers die het privatiseren van water willen tegengaan door zelf eigenaar te worden. De voorstellingen waarbij je kunt betalen met goederen die vervolgens weer bij kindertehuizen worden afgeleverd. Naomi Klein, auteur van de shockdoctrine, wordt als heldin verwelkomd. “Nee”, zei een van de activisten, “we willen niet terug naar de tijd van geleend geld, we willen een echt nieuw begin”.

Van Meppel naar de Waag

Ik was vorige week in het drukkerijmuseum van Meppel en kreeg de sensatie van “maken”, “ontdekken”, “zien hoe de dingen werken”. Je voorstellen hoe er uitgeprobeerd is; de hersenen gekraakt hebben; er oplossingen voor problemen zijn gezocht. De geschiedenis voortstuwend naar de nieuwe tijd.  Eenzelfde sensatie -overviel mij bij het bezoek bij de Waag Society in Amsterdam. Het Fablab. De derde industrële revolutie (Chris Anderson), de makersplaatsen. In een fablab, afkorting van fabrication factory, kunnen mensen relatief eenvoudig en goedkoop dingen maken die ze nodig hebben. Hun ideeën transformeren, met de hulp van digitale printers en andere hulpmiddelen zoals snijmachines, in producten en prototypen. Sinds het concept werd ontwikkeld door hoogleraar Neil Gershenfeld van het fameuze Massachusetts Institute of Technology (MIT) heeft het zich razendsnel verspreid over de hele wereld.

Het ontwerpen voor de digitale printer gebeurt natuurlijk allemaal op de computer. Vandaar dat er tegenwoordig veel stemmen opgaan om coderen een plaats te geven in het onderwijs.Daar ligt de sleutel tot het verstaan van de nieuwe wereld en het terugnemen van “eigenaarschap”. http://waag.org/en/project/fablab-amsterdam