Archive for September 2013

Leuk toch?

“Leuk”, de duim omhoog (“vind ik leuk”) is doorgedrongen tot bijna alles, ook tot de domeinen waar we in het verleden regelmatig ons best wilden doen om te begrijpen. Nee, ik sluit me niet aan bij de nostalgici die ons een collectief geheugenverlies kwalijk nemen omdat we ons, eerst voor de TV en nu ook voor het computerscherm, laven aan amusement. Ik heb wel George Steiner (1929 geboren) op het netvlies die tijdens de nexuslezing “Universitas” de kwaliteit van de huidige universiteiten “im Frage” stelde. Hij is wellicht te resoluut. Zeker heb ik moeite met de toenemende angst voor alles wat een beetje moeilijk is. Moeite met de korte termijn oplosmiddelen die elke belemmering (bijvoorbeeld gebrek aan kennis) als sneeuw voor de zon doen verdwijnen. Criticus –essayist Kees Fens, 2008 overleden, kon in 2004 het woordje “leuk” al niet meer horen (Vrij Nederland 2004 Ingrid Harms: “liever leuk dan lastig”).

Ik kan me soms ook ergeren over het gemak waarmee termen als (sociale)innovatie, cocreatie, samenleving 3.0, participatiesamenleving, doedemocratie, de klant, de burger, het kind centraal – worden gebruikt; alsof de oplossing in het gebruik van de termen alleen zit. En ja iedereen “doet het”, van Starbucks tot de gemeentes.

Heerlijk is het om tussen de talloze amusementsuitingen en retoriek te verdwalen bij Maria Popova’s brainpickings.failsafe brainpicker

Professor Brian Cox bijvoorbeeld die stelt dat zoveel mogelijk burgers een begrip van de wetenschappelijke methode moeten hebben om een goed functionerende democratie te kunnen hebben. Luisteren/kijken naar Lawrence Lessig (ook een prachtig voorbeeld van hoe je een presentatie met slides powerpoint slides ook kunt geven), Slavoj Zižek, de Elvis van de cultuurtheorie (RSA animate), de chicagosessies van Martha Nussbaum, Een lezing van Machiel Karskens over Waarheidspreken bij Michel Foucault of een artikel van de nog altijd provocerende Noam Chomsky te lezen of dichterbij “de affectieve burger”. Waar het om draait is dat de echte problemen “wicked problems” zijn waarvoor weinig eenvoudige oplossingen voorhanden zijn – we leven in een tijd waar het er om gaat “complexe” problemen ook als “complex” aan te duiden en als zodanig aan te gaan. Duidelijk vind ik nog altijd Ralp Stacey. Complexiteit is aan de orde wanneer er weinig zekerheid is en de zowel definitie als oplossingen ver van overeenstemming liggen. Als iets duidelijk werd deze week in de begrotingsdebatten- dan was het dat. Iemand noemde het debat een ruimtereis. Het duurt lang en en de bestemming is onbekend.

complexity stacey

 

 

 

The eye of the hurricane

In een vorige post verbaasde ik me over organisaties die in de dagelijkse praktijk opereren in de modus van “business as usual”.  Ze bevinden zich denk ik in “the eye of the hurricane”. Het is  het kalmste deel van de storm en het is er rustig, geharkt en zonnig. Maar het is verraderlijk, zoals live science rapporteert: “On land, the center of the eye is, by far, the calmest part of the storm, with skies mostly clear of clouds, wind and rain. Over the ocean, however, it’s possibly the most dangerous: inside, waves from all directions slam into each other, creating monster waves as tall as 130 feet (40 meters)“. Joris Luyendijk schreef een paar dagen geleden zijn zoveelste brilliante column in NRC “nog een keer proberen”. Dat zien we voor een deel ook binnen organisaties terug: de conflicten tussen oude en nieuwe gezichtspunten nemen toe. Ik kwam op de gedachte door Jan Rotmans. Hij noemt zichzelf een professor (transitiekunde) en progressor, een vooruitgangsfacilitator zeg maar. Bekend is zijn uitspraak: “We don’t live in an era of change but in a change of era”. Een systeemcrisis met meervoudige veranderingen op vrijwel alle levensterreinen. Het tijdperk van reflexieve modernisering. We voelen de storm echter alleen als we uit het oog stappen (In goed Cruijffiaans: je ziet het pas als je het doorhebt) en dat moeten we volgens hem zo snel mogelijk doen. Hij hield een inspirend betoog op TEDx Maastricht.

 

Het Jasper en Marijke effect

He kan me steeds weer verrassen de discrepantie tussen de weldadige papieren visies en de dagelijkse praktijk van organisaties. Edwin Mijnsbergen (een mooie blogger) noemde het eens “co-creatie retoriek”, een woord dat ik met plezier aan mijn vocabulaire heb toegevoegd. Willem Mastenbroek stelde op managementsite de vraag:“zitten we te suffen?” Ervaringen met nieuw organiseren, zo stelt hij, krijgen steeds meer aandacht maar waarom gebeurt er zo weinig met de opgedane ervaring? We hebben een hele rits van gangbare verklaringen; twee heel belangrijke zijn de onmacht tot vertaling van de nieuwe inzichten in het dagelijkse  gedrag op de werkvloer, het gebrek aan leiding en bestuurlijke wijsheid, die diepgaand geinteresseerd is in een manier van organiseren en managen die de inzet, betrokkenheid en verantwoordelijkheid van de medewerkers mobiliseert. En als organisaties het wel op een andere manier willen proberen dan krijgen we vaak het Jasper-effect. Ik noem het zo naar aanleiding van een prachtig artikeltje van Esther Visser op innovatief organiseren: “opnieuw leren leidinggeven”. Jasper is namelijk naar de training Resultaatgericht Sturen vanuit Authenticiteit geweest en hij heeft er zin in. En…. bij de eerste de beste hobbels wordt teruggegrepen naar de oude manieren en de conclusie: “zie je wel, ze kunnen het niet”. Zullen we de zijde van de werknemers dan maar even het Marijke-effect noemen?  Marijke is enthousiast. Het zelfsturend team mag aan de slag met vernieuwing en ze heeft er zin in. Na de eerste flowfase komen de problemen en er wordt teruggegrepen naar de oude manieren van denken. Onder- en bovenstroom

Alle oplossingen worden gezocht in de bovenstroom. Herkenbaar?

Paradigmashift en de aardappelbeweging

De maand september begon goed. Op zondagavond was de laatste aflevering van VPRO’s zomergasten. Gast was Daan Roosegaarde. Een 34 jarige social designer, artiest, innovator die het absoluut niet interessant vond hoe je hem zou willen noemen. “Dingen maken om vrij te zijn. En dromen, durven te dromen” Hij nam ons mee op reis in de nieuwe wereld begeleid door een verwonderde bezoeker van de oude planeet. Een reis langs het witte fietsenplan ,de geheime megapolis van de mierenkolonie  tot de geodetische koepel van “Bucky” Buckminster Fuller, en van zoiets alledaags als de roltrap tot Markus Kayser en 3D-printen met woestijnzand.

Markus Kayser- Solar Sinter ProjectMaandagavond in VPRO’s tegenlicht werd het nieuwe Griekse elan in beeld gebracht. Met nieuwe vormen van zelforganisatie en een uitgebreid commentaar van de auteur van de “economie van goed en kwaad”, Tomáš Sedlácek.

Shift happens en 42-en

Beide uitzendingen lieten er geen twijfel over bestaan. De oude wereld is aan het crashen. Voor Daan Roosegaarde een vanzelfsprekendheid die eigenlijk geen uitleg behoefde; Sedlácek plaatste het in perspectief. Wat leidde tot de crisis? de economie! Welke oplossing wordt voorgesteld? De economie! Wat was de oorzaak van de crisis? Overconsumptie! Wat is de oplossing die wordt voorgesteld? Overconsumptie! Denk nog even terug aan de recente oproep van Rutte om vooral auto’s en huizen te kopen. Kijk maar eens goed naar Japan is de aanbeveling van Sedlácek. Dat kan niet meer groeien. En in plaats van te relaxen en te zeggen “heerlijk we hebben alles al” maakt de wereld (de economie) dit tot een probleem.

Sedlacek auteur van de economie van goed en kwaadSedlácek noemt de economie de “ unorchestrated orchestrator” die je nooit aan het stuur moet zetten. En dat doen we wel. We behandelen economie als een exact mathematisch waardevrij systeem. Maar het is niet waardevrij; het zijn “verhalen, mythes, sprookjes voor volwassenen”. Sedlácek  verduidelijkte dit door verwijzing naar het boek/film “The hitchhikers guide to the Galaxy”. Een computer (deep thought) moet het antwoord calculeren op de ultieme vraag van het leven en het universum en komt na een lange periode tot het antwoord 42. De economie, zo zegt hij is vol van “42-en”; cijfers zonder context waarbij het zachte deel naar de rafelranden wordt geduwd om het hard te laten lijken. Cijfers zonder context zijn betekenisloos. Hij gelooft in een onzichtbare hand, maar zeker niet die van de economie alleen. Ligt er teveel nadruk op economie dan komt er flowerpower; teveel nadruk op bureaucratie dan staat Kafka op; na de hippies komt er weer een nieuw no-nonsense in een complexe dynamiek van maatschappij, politiek, kunst en literatuur en ja, ook economie.

Delen is het nieuwe hebben

“Delen is het nieuwe hebben” werd er enthousiast getweet, Daan Roosegaarde citerend. Verwijzend naar het nieuwe fenomeen van de “sharing economy” (of the peer-to peer economy, P2P-consumer to consumer economy, share economy, the mesh of the collaborative economy). Economische en sociale systemen die de gedeelde toegang tot goederen, diensten, data en talenten mogelijk maken. Het manifesteert zich in marktplaatsen, crowdfunding, crowdsourcing, platforms voor innovatie en cocreatie. De wereld van de netwerken en open source (Benkler) de alternatieve benaderingen zoals de videohit van  Annie Leonard in 2007 The Story of Stuff  ,een 20 minuten durende documentaire-animatiefilm die kritiek uit op het hyperconsumentisme en een pleidooi houdt voor duurzaamheid. Nieuwe modellen voor de ontwikkeling van rijkdom en sociale waarde door Rachel Botsman and Roo Rogers in What’s Mine is Yours (2010), en  Lisa Gansky in The Mesh: Why the Future of Business is Sharing.

De waarde van creativiteit en de kunsten

Daan Roosegaarde bij zomergastenTegen het eind van zomergasten sneerde Daan Roosegaarde, die verder niet sneerde, nog even naar het overheidsbeleid. Hij wordt door de overheid naar voren gehaald als het voorbeeld van een innovatieve jonge ondernemer terwijl diezelfde overheid afbreekt wat het voor hem mogelijk maakte dat te worden. Sadleck haalt uit naar de eenzijdige boodschap “Ben egoïstisch ben efficiënt, ben rationeel. De tijd heeft creators, delers en  Artiesten nodig: don’t  be rational, don/t be efficiënt and egoistic.

Terug naar Griekenland

We zagen in de documentaire wat in de media de  aardappelrevolutie en aardappelbeweging  wordt genoemd. Een waaier van initiatieven die de tussenhandel uitschakelen ( geen tussenhandel is de nieuwe merknaam aan het worden); de strijd van behoud voor cultureel erfgoed, burgers die het privatiseren van water willen tegengaan door zelf eigenaar te worden. De voorstellingen waarbij je kunt betalen met goederen die vervolgens weer bij kindertehuizen worden afgeleverd. Naomi Klein, auteur van de shockdoctrine, wordt als heldin verwelkomd. “Nee”, zei een van de activisten, “we willen niet terug naar de tijd van geleend geld, we willen een echt nieuw begin”.